معنی اعداد روی روغن موتور؛ تفاوت 5W-30، 10W-40 و 20W-50 چیست؟
اعدادی مانند 5W-30، 10W-40 و 20W-50 که روی بسته‌بندی روغن موتور مشاهده می‌شوند، درجه گرانروی روغن را بر اساس طبقه‌بندی SAE نشان می‌دهند. گرانروی به زبان ساده بیانگر میزان مقاومت روغن در برابر جاری شدن است و مشخص می‌کند روغن در دمای پایین و دمای کاری موتور چه رفتاری دارد.
انتخاب گرانروی مناسب اهمیت زیادی دارد؛ زیرا روغن باید هنگام استارت سرد به‌سرعت به قطعات موتور برسد و پس از گرم شدن نیز لایه روان‌کار مناسبی میان قطعات ایجاد کند. روغن بیش از حد غلیظ یا بیش از حد رقیق می‌تواند عملکرد موتور را مختل کند، حتی اگر محصولی باکیفیت و اصل باشد.
حرف W روی روغن موتور چه معنایی دارد؟
حرف W از کلمه Winter به معنای زمستان گرفته شده و عدد قبل از آن، عملکرد روغن در دماهای پایین را نشان می‌دهد. هرچه این عدد کمتر باشد، روغن معمولاً در هوای سرد روان‌تر است و هنگام روشن شدن موتور سریع‌تر در مسیرهای روغن‌کاری جریان پیدا می‌کند.
برای مثال، روغن 5W در شرایط سرد نسبت به روغن 10W یا 20W قابلیت جریان و پمپاژ بهتری دارد. این ویژگی می‌تواند به کاهش زمان رسیدن روغن به قطعات حساس موتور و کاهش سایش اولیه پس از استارت کمک کند.
عدد دوم چه چیزی را نشان می‌دهد؟
عدد بعد از W، مانند 30، 40 یا 50، گرید گرانروی روغن در دمای کاری موتور را نشان می‌دهد. هرچه این عدد بزرگ‌تر باشد، روغن پس از گرم شدن غلیظ‌تر باقی می‌ماند و مقاومت بیشتری در برابر رقیق شدن دارد.
این اعداد دمای محیط، درصد مواد افزودنی یا میزان کیفیت روغن نیستند. برای مثال، عدد 40 به این معنا نیست که روغن فقط تا دمای 40 درجه قابل استفاده است. اعداد روی روغن، طبقه‌بندی فنی گرانروی هستند و نباید آن‌ها را مستقیماً معادل دمای هوا در نظر گرفت.
روغن چنددرجه‌ای چگونه عمل می‌کند؟
روغن‌هایی مانند 5W-30 و 10W-40 روغن‌های چنددرجه‌ای هستند. این محصولات طوری طراحی شده‌اند که در هوای سرد، جریان مناسبی داشته باشند و پس از گرم شدن موتور نیز بیش از حد رقیق نشوند.
روغن موتور با افزایش دما همچنان رقیق‌تر می‌شود، اما روغن چنددرجه‌ای در مقایسه با یک روغن تک‌درجه‌ای، تغییر گرانروی کنترل‌شده‌تری دارد. بنابراین عبارت 10W-40 به این معنا نیست که روغن هنگام گرم شدن غلیظ‌تر می‌شود؛ بلکه یعنی در دمای بالا، ویژگی‌های مورد نیاز گرید 40 را حفظ می‌کند.
روغن موتور 5W-30 چه ویژگی‌هایی دارد؟
روغن 5W-30 در هوای سرد جریان مناسبی دارد و در دمای کاری موتور نسبت به روغن‌های گرید 40 و 50 رقیق‌تر است. این گرانروی در بسیاری از خودروهای جدید، موتورهای دارای تلرانس دقیق، بعضی موتورهای توربوشارژ و خودروهایی که کاهش مصرف سوخت در طراحی آن‌ها اهمیت دارد استفاده می‌شود.
- جریان سریع‌تر روغن هنگام استارت سرد
- مناسب برای بسیاری از موتورهای مدرن در صورت تأیید سازنده
- کاهش مقاومت داخلی موتور نسبت به روغن‌های غلیظ‌تر
- عملکرد مناسب در آب‌وهوای سرد و معتدل
- نامناسب برای موتورهایی که به‌طور مشخص روغن غلیظ‌تری نیاز دارند
روغن موتور 10W-40 چه ویژگی‌هایی دارد؟
روغن 10W-40 هنگام استارت سرد نسبت به 5W-30 غلیظ‌تر است، اما پس از گرم شدن موتور، لایه روغن غلیظ‌تری نسبت به گرید 30 ایجاد می‌کند. این گرید در بسیاری از خودروهای بنزینی و دیزلی، بعضی خودروهای دارای کارکرد بالاتر و موتورهایی که سازنده گرانروی 10W-40 را مجاز دانسته است استفاده می‌شود.
- تعادل مناسب میان عملکرد سرد و محافظت در دمای بالا
- کاربرد گسترده در بسیاری از خودروهای قدیمی‌تر و میان‌سال
- حفظ گرانروی بیشتر نسبت به 5W-30 در دمای کاری
- مناسب برای آب‌وهوای معتدل و گرم در صورت تأیید خودروساز
- جریان ضعیف‌تر از 5W در سرمای شدید
روغن موتور 20W-50 چه ویژگی‌هایی دارد؟
روغن 20W-50 در زمان سرد بودن موتور و همچنین در دمای کاری، غلیظ‌تر از دو گرید دیگر است. این روغن بیشتر در بعضی موتورهای قدیمی، خودروهای کلاسیک، موتورهای دارای طراحی خاص یا شرایط آب‌وهوایی گرم استفاده می‌شود؛ البته فقط زمانی که سازنده خودرو این گرانروی را مجاز اعلام کرده باشد.
- حفظ لایه روغن غلیظ‌تر در دماهای بالا
- قابل استفاده در برخی موتورهای قدیمی یا طراحی‌شده برای گرانروی بالا
- امکان استفاده در مناطق گرم طبق توصیه سازنده
- جریان کندتر هنگام استارت سرد
- نامناسب برای بسیاری از موتورهای مدرن با مجاری روغن باریک
- امکان افزایش مقاومت داخلی و مصرف سوخت در صورت استفاده نادرست
تفاوت اصلی 5W-30، 10W-40 و 20W-50
در زمان استارت سرد، 5W-30 سریع‌تر از 10W-40 و 20W-50 جریان پیدا می‌کند. پس از گرم شدن موتور، 20W-50 غلیظ‌ترین گزینه است، 10W-40 در جایگاه میانی قرار می‌گیرد و 5W-30 گرانروی پایین‌تری دارد.
- 5W-30: جریان بهتر در سرما و گرانروی کمتر در دمای کاری
- 10W-40: عملکرد متوسط در سرما و لایه روغن غلیظ‌تر در دمای کاری
- 20W-50: غلیظ‌تر در استارت سرد و دمای کاری موتور
این مقایسه به معنای بهتر بودن یک گرید نسبت به دیگری نیست. هرکدام برای طراحی و شرایط مشخصی در نظر گرفته شده‌اند و انتخاب نهایی باید بر اساس دفترچه خودرو انجام شود.
آیا روغن غلیظ‌تر محافظت بیشتری ایجاد می‌کند؟
روغن غلیظ‌تر همیشه محافظت بیشتری ایجاد نمی‌کند. اگر گرانروی روغن بیشتر از مقدار مورد نیاز موتور باشد، ممکن است در زمان استارت دیرتر به یاتاقان‌ها، میل‌سوپاپ، زنجیر تایم و توربوشارژر برسد. همچنین می‌تواند مقاومت داخلی موتور و مصرف سوخت را افزایش دهد.
از طرف دیگر، روغنی که بیش از حد رقیق باشد ممکن است در دمای بالا نتواند لایه روان‌کار کافی ایجاد کند یا فشار روغن مورد انتظار موتور را حفظ کند. هدف، استفاده از غلیظ‌ترین روغن نیست؛ بلکه باید گرانروی متناسب با طراحی موتور انتخاب شود.
آیا برای موتور کارکرده باید روغن غلیظ‌تر استفاده کرد؟
افزایش کارکرد خودرو به‌تنهایی دلیل کافی برای استفاده از روغن غلیظ‌تر نیست. اگر موتور سالم باشد، فشار روغن مناسب داشته باشد و روغن‌سوزی یا صدای غیرعادی نداشته باشد، بهتر است از گرانروی توصیه‌شده توسط سازنده استفاده شود.
در صورت افزایش مصرف روغن، نشتی، افت فشار روغن یا دود آبی باید ابتدا علت فنی مشکل بررسی شود. استفاده از روغن بسیار غلیظ ممکن است بعضی علائم را موقتاً کاهش دهد، اما جایگزین تعمیر و رفع عیب موتور نیست.
آیا می‌توان از 5W-30 به 10W-40 تغییر داد؟
تغییر گرانروی فقط زمانی مناسب است که گرید جدید در دفترچه خودرو یا اطلاعات فنی سازنده مجاز باشد. بعضی خودروسازان با توجه به دمای محیط، چند گرانروی مختلف را تأیید می‌کنند؛ اما در برخی موتورهای جدید، تنها یک یا چند گرید محدود قابل استفاده است.
علاوه بر گرانروی، استانداردهایی مانند API و ACEA و تأییدیه اختصاصی خودروساز نیز باید بررسی شوند. یک روغن 5W-30 و یک روغن دیگر با همین گرانروی ممکن است از نظر افزودنی‌ها، خاکستر سولفاته، سازگاری با فیلتر دوده و سطح عملکرد کاملاً متفاوت باشند.
تأثیر آب‌وهوا بر انتخاب گرانروی
در مناطق سرد، عدد کمتر قبل از W می‌تواند به گردش سریع‌تر روغن هنگام روشن شدن موتور کمک کند. در مناطق گرم نیز باید از گرانروی دمای بالایی استفاده شود که سازنده برای موتور تأیید کرده است. گرم بودن هوا به‌تنهایی مجوز استفاده از روغن بسیار غلیظ نیست.
موتورهای جدید با سیستم خنک‌کاری و تلرانس‌های مهندسی‌شده طراحی شده‌اند و ممکن است حتی در مناطق گرم به روغن‌هایی مانند 0W-20 یا 5W-30 نیاز داشته باشند. بنابراین انتخاب صرفاً بر اساس فصل یا دمای شهر روش دقیقی نیست.
هنگام خرید روغن موتور چه مواردی را بررسی کنیم؟
- گرانروی SAE درج‌شده در دفترچه خودرو
- استاندارد API یا ACEA مورد نیاز موتور
- تأییدیه اختصاصی شرکت سازنده خودرو
- سازگاری روغن با موتور بنزینی یا دیزلی
- سازگاری با توربوشارژر، DPF یا GPF
- شرایط آب‌وهوایی و نوع رانندگی
- اصالت بسته‌بندی، تاریخ تولید و اعتبار فروشنده
جمع‌بندی
عدد قبل از W نشان‌دهنده عملکرد روغن در دمای پایین و عدد بعد از آن بیانگر گرید گرانروی در دمای کاری موتور است. 5W-30 در سرما روان‌تر است، 10W-40 تعادل بیشتری میان عملکرد سرد و گرانروی گرم ایجاد می‌کند و 20W-50 در هر دو شرایط غلیظ‌تر است.
هیچ‌کدام از این گریدها برای تمام خودروها بهترین نیستند. مطمئن‌ترین روش، انتخاب گرانروی و استانداردی است که در دفترچه خودرو یا اسناد رسمی سازنده ذکر شده باشد.