ضدیخ چه تفاوتی با ضدجوش دارد و آیا باید در تابستان استفاده شود؟
بسیاری از رانندگان تصور میکنند ضدیخ فقط برای زمستان و ضدجوش فقط برای تابستان است، اما در عمل این دو ویژگی معمولاً توسط یک مایع خنککننده استاندارد تأمین میشوند. مایع خنککننده مناسب میتواند نقطه انجماد را کاهش دهد، نقطه جوش را افزایش دهد و از اجزای داخلی سامانه خنککاری محافظت کند.
استفاده از ضدیخ و ضدجوش فقط به کنترل دما محدود نیست. افزودنیهای موجود در این محصول از خوردگی، زنگزدگی، تشکیل رسوب، کف و آسیب ناشی از کاویتاسیون نیز جلوگیری میکنند. به همین دلیل مایع خنککننده باید در تمام فصلهای سال داخل سامانه باقی بماند.
ضدیخ چیست؟
ضدیخ مایعی بر پایه موادی مانند اتیلن گلیکول یا پروپیلن گلیکول است که پس از ترکیب با مقدار مناسبی آب، نقطه انجماد مایع داخل سامانه خنککاری را کاهش میدهد.
این ویژگی از یخ زدن مایع در رادیاتور، مجاری موتور، پمپ آب و شیلنگها جلوگیری میکند. انجماد آب با افزایش حجم همراه است و میتواند به قطعات موتور و سامانه خنککاری آسیب جدی وارد کند.
ضدجوش چیست؟
اصطلاح ضدجوش به توانایی مایع خنککننده برای افزایش نقطه جوش و مقاومت در برابر تبخیر یا جوش آوردن اشاره دارد. ترکیب صحیح آب و مایع خنککننده، همراه با فشار کنترلشده داخل سامانه، امکان کارکرد موتور در دمای بالاتر را فراهم میکند.
در بسیاری از محصولات، خاصیت ضدیخ و ضدجوش بهصورت همزمان وجود دارد. بنابراین ضدجوش لزوماً یک محصول جدا از ضدیخ نیست و یک مایع خنککننده استاندارد میتواند هر دو وظیفه را انجام دهد.
آیا باید در تابستان از ضدیخ استفاده کرد؟
بله. مایع خنککننده باید در تابستان نیز استفاده شود. در هوای گرم، خاصیت افزایش نقطه جوش، کنترل خوردگی و محافظت از پمپ آب و مجاری موتور اهمیت زیادی دارد.
حذف ضدیخ و استفاده از آب خالی در تابستان ممکن است بهمرور موجب زنگزدگی، رسوب، خوردگی رادیاتور، آسیب آببند پمپ آب و کاهش کارایی انتقال حرارت شود.
چرا آب خالی برای سامانه خنککاری مناسب نیست؟
- در دمای پایین یخ میزند و افزایش حجم پیدا میکند
- نقطه جوش پایینتری نسبت به ترکیب استاندارد دارد
- فاقد افزودنیهای ضدخوردگی و ضدزنگ است
- آب شهری میتواند موجب تشکیل رسوب معدنی شود
- از پمپ آب و آببندهای سامانه بهاندازه کافی محافظت نمیکند
- احتمال کاویتاسیون و خوردگی برخی قطعات را افزایش میدهد
آیا ضدیخ خالص محافظت بیشتری ایجاد میکند؟
خیر. استفاده از ضدیخ غلیظ و خالص معمولاً روش درستی نیست. گلیکول خالص ظرفیت انتقال حرارت پایینتر و گرانروی بیشتری نسبت به آب دارد و بهترین عملکرد انجمادی نیز الزاماً با غلظت صددرصد ایجاد نمیشود.
ضدیخ غلیظ باید مطابق نسبت اعلامشده توسط شرکت سازنده با آب مناسب ترکیب شود. بعضی محصولات نیز بهصورت آماده مصرف عرضه میشوند و نباید دوباره با آب رقیق شوند.
نسبت مناسب ضدیخ و آب چقدر است؟
نسبت مناسب به نوع محصول، شرایط آبوهوایی و توصیه سازنده خودرو بستگی دارد. ترکیب مساوی مایع خنککننده غلیظ و آب مناسب در بسیاری از خودروها رایج است، اما نباید آن را بدون بررسی برای همه محصولات اجرا کرد.
روی بستهبندی باید مشخص شود که محصول غلیظ یا آماده مصرف است. دفترچه خودرو و اطلاعات فنی تولیدکننده مایع خنککننده، مرجع اصلی تعیین نسبت ترکیب هستند.
چه آبی برای ترکیب با ضدیخ مناسب است؟
در صورت استفاده از ضدیخ غلیظ، معمولاً آب مقطر یا آب بدون املاح مطابق توصیه سازنده انتخاب مناسبتری است. آب شهری ممکن است حاوی کلسیم، منیزیم و مواد معدنی باشد که در اثر حرارت رسوب ایجاد میکنند.
رسوبات میتوانند مجاری باریک رادیاتور و بخاری را محدود کرده و انتقال حرارت را کاهش دهند. استفاده از آب آلوده، شور یا دارای سختی بالا نیز احتمال خوردگی را افزایش میدهد.
انواع فناوری مایع خنککننده
مایعات خنککننده از فناوریهای افزودنی متفاوتی مانند IAT، OAT و HOAT استفاده میکنند. هرکدام برای آلیاژها، آببندها، شرایط کاری و دوره سرویس مشخصی طراحی شدهاند.
- IAT با فناوری افزودنیهای معدنی برای بعضی خودروهای قدیمیتر
- OAT با فناوری اسیدهای آلی و دوره سرویس معمولاً طولانیتر
- HOAT با ترکیبی از فناوریهای آلی و معدنی
- فرمولاسیونهای اختصاصی خودروسازان برای موتورها و سامانههای خاص
نام فناوری بهتنهایی برای انتخاب کافی نیست. محصول باید با استاندارد و تأییدیه تعیینشده در دفترچه خودرو مطابقت داشته باشد.
آیا رنگ ضدیخ نوع آن را مشخص میکند؟
خیر. رنگ ضدیخ استاندارد جهانی ثابتی برای تشخیص فناوری یا کیفیت محصول نیست. تولیدکنندگان ممکن است برای محصولات متفاوت از رنگ مشابه یا برای فناوری مشابه از رنگهای مختلف استفاده کنند.
محصول را فقط بر اساس رنگ انتخاب نکنید. نام استاندارد، نوع فناوری، تأییدیه خودروساز و اطلاعات فنی روی بستهبندی اهمیت بیشتری دارند.
آیا میتوان ضدیخهای مختلف را مخلوط کرد؟
مخلوط کردن مایعات خنککننده با فناوریهای متفاوت توصیه نمیشود، مگر آنکه سازگاری آنها بهصورت رسمی تأیید شده باشد. ترکیب افزودنیهای ناسازگار ممکن است محافظت ضدخوردگی را کاهش دهد یا موجب تشکیل رسوب و ژل شود.
اگر نوع مایع موجود در خودرو مشخص نیست، بهتر است سامانه طبق روش مورد تأیید سازنده تخلیه و با محصول صحیح پر شود. شستوشوی سامانه نیز باید اصولی انجام شود تا مایع قدیمی و آلودگی باقی نماند.
آیا مایع خنککننده باعث جلوگیری کامل از جوش آوردن میشود؟
مایع استاندارد احتمال جوش آوردن را کاهش میدهد، اما نمیتواند خرابی فنی سامانه را جبران کند. کمبود مایع، خرابی فن، ترموستات، واترپمپ، رادیاتور، درپوش مخزن یا واشر سرسیلندر همچنان میتواند موجب افزایش دمای موتور شود.
اگر خودرو مرتب داغ میکند، اضافه کردن ضدیخ غلیظتر راهحل مناسبی نیست. سامانه خنککاری باید از نظر نشتی، فشار، گردش مایع و عملکرد قطعات بررسی شود.
علائم نامناسب یا فرسوده شدن مایع خنککننده
- تغییر شدید رنگ یا کدر شدن مایع
- وجود رسوب، ذرات یا حالت ژلهای
- زنگزدگی داخل مخزن یا درپوش رادیاتور
- کاهش مکرر سطح مایع خنککننده
- ایجاد بوی غیرعادی یا آثار نشت
- افزایش دمای موتور و عملکرد نامناسب بخاری
- وجود لایه روغنی روی سطح مایع
وجود روغن، کف غیرعادی یا کاهش مداوم سطح میتواند نشانه نشتی داخلی یا خرابی مکانیکی باشد. در چنین شرایطی فقط تعویض مایع کافی نیست و موتور باید بررسی شود.
مایع خنککننده هر چند وقت تعویض شود؟
فاصله تعویض به نوع فناوری، کیفیت محصول و برنامه سرویس خودروساز بستگی دارد. بعضی محصولات دوره کوتاهتری دارند و برخی مایعات جدید برای زمان یا مسافت بیشتری طراحی شدهاند.
کاهش سطح به معنی رسیدن زمان تعویض نیست و ممکن است نشانه نشتی باشد. افزودن مایع جدید نیز جایگزین تعویض کامل در دوره تعیینشده و بررسی وضعیت سامانه نمیشود.
نکات ایمنی هنگام بررسی ضدیخ
- درپوش رادیاتور یا مخزن تحت فشار را هنگام داغ بودن موتور باز نکنید
- اجازه دهید موتور کاملاً خنک شود
- از تماس مایع با پوست و چشم جلوگیری کنید
- ضدیخ را دور از دسترس کودکان و حیوانات نگه دارید
- مایع مصرفشده را وارد خاک یا فاضلاب نکنید
- برای جمعآوری و دفع، مقررات محیطزیستی را رعایت کنید
جمعبندی
ضدیخ و ضدجوش معمولاً دو عملکرد یک مایع خنککننده استاندارد هستند. این محصول در زمستان از یخزدگی و در تابستان از جوش آوردن، خوردگی و تشکیل رسوب جلوگیری میکند.
مایع خنککننده باید در تمام طول سال استفاده شود و نوع، نسبت ترکیب و زمان تعویض آن با دفترچه خودرو مطابقت داشته باشد. رنگ محصول یا عبارت چهارفصل بهتنهایی برای اثبات سازگاری کافی نیست.